Το δεξί χέρι της εξέλιξης

Φωτογραφία από εδώ.

Ακούμε πολλές φορές σε συζητήσεις να μιλάνε για την εξέλιξη των ειδών, για την προέλευση των ανθρώπων από τους πιθήκους, για τις κοινές ρίζες ορισμένων ζώων όπως του λύκου, του σκύλου, της αλεπούς. Επειδή κατά την άποψή μου ο μηχανισμός της εξέλιξης είναι πολύ διδακτικός για το σύγχρονο άνθρωπο, αποφάσισα να γράψω γι'αυτόν σε αυτή την ανάρτηση.

Το δεξί χέρι της εξέλιξης είναι αυτό που ονομάζουμε φυσική επιλογή. Είναι οι "εξετάσεις" που δίνουν τα είδη για να παραμείνουν στον πλανήτη και μοναδικό κριτήριο αυτών των εξετάσεων είναι η επιβίωση. Θα φέρω μερικά πολύ χονδροειδή παραδείγματα για να καταλάβουμε τι εννοώ: 10.000 χρόνια πριν, σε ένα δάσος ζούσαν πολλές προϊστορικές σαύρες. Οι σαύρες αυτές είχαν όλες πράσινο χρώμα κι έτσι προστατεύονταν από τους θηρευτές τους, μιας και μπορούσαν να κρυφτούν ανάμεσα στα φύλλα. Κάποια στιγμή, λόγω κάποιου φυσικού γεγονότος, το δάσος εξαφανίστηκε και η περιοχή έγινε ένας ξερότοπος. Όσες σαύρες παρέμειναν πράσινες, κατασπαράχτηκαν από τα πουλιά. Εκείνες όμως που είχαν αναπτύξει την ικανότητα να αλλάζουν χρώμα ανάλογα με το περιβάλλον τους... επέζησαν, αναπαράχθηκαν και κυρίευσαν όλο το βιότοπο. Σήμερα τις σαύρες αυτές τις λέμε χαμελέοντες.

Αλλού, ένας πλυθισμός διάφορων φυτών μεγάλωνε δίπλα σε ένα ποτάμι. Κάποια στιγμή το ποτάμι ξεράθηκε και η περιοχή μετατράπηκε σε έρημο. Τα φυτά σιγά σιγά άρχισαν να ξεραίνονται και να νεκρώνονται... όλα... εκτός από εκείνα που πρόλαβαν να αναπτύξουν βαθειές ρίζες ή άλλους μηχανισμούς οικονομίας νερου. Σήμερα αυτά τα φυτά τα λέμε κάκτους.

Στο ανθρώπινο είδος τώρα, όταν μπήκαμε στην περίοδο των παγετώνων, πολλοί άνθρωποι πέθαναν από το κρύο και δεν πρόλαβαν να αφήσουν απογόνους. Οι πιο "έξυπνοι" έστιψαν το μυαλό τους και... άναψαν φωτιά. Αυτοί επιβίωσαν, αναπαρήχθησαν, έκαναν απογόνους και κυρίευσαν το βιότοπό τους. Αυτοί οι έξυπνοι, είναι οι προπαππούδες μας.

Ο μηχανισμός αυτός που επιτρέπει την αναπαραγωγή και διαιώνιση μόνο αυτών που έχουν αναπτύξει συστήματα επιβίωσης για συγκεκριμένους βιότοπους ονομάζεται "φυσική επιλογή".

Η φυσική επιλογή όμως έχει και τα παράδοξά της. Μια κληρονομική ασθένεια, που ονομάζεται δρεπανοκυτταρική αναιμία, προκαλεί παραμόρφωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τα οποία παίρνουν τη μορφή δρεπανιού. Παρόλα τα προβλήματα που προκαλεί αυτή η ασθένεια, έχει ένα καλό. Όποιος την έχει, δεν κολλάει ελονοσία, διότι το πλασμώδιο της ελονοσίας δεν την προτιμά. Θέλει υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια και όχι δρεπανοειδή για να αναπτυχθεί. Έτσι, στις περιοχές που υπάρχει πολλή ελονοσία, οι αιματολογικά υγιείς άνθρωποι πεθαίνουν από αυτή και ποιοι μένουν ζωντανοί για να αναπαραχθούν; Αυτοί που πάσχουν από δρεπανοκυτταρική αναιμία! Όντως, αν δείτε το χάρτη της συχνότητας της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας στον κόσμο, συμπίπτει με αυτόν της παρουσίας της ελονοσίας.

Τέλοσπάντων, παρόλη τη θεωρία, όλο αυτό το σύστημα της "φυσικής επιλογής" κάτι μας διδάσκει: ότι ό,τι δε δουλεύει σωστά σε συγκεκριμένο περιβάλλον αντικαθίσταται από κάτι άλλο που δουλείει σωστότερα. Αυτός είναι ο νόμος της φύσης που εγγυάται την ύπαρξη της ζωής στον πλανήτη μας εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Και είναι σωστός νόμος. Μπορεί να φαντάζει σκληρός στο "δυτικό" μας μυαλό, αλλά είναι σωστός. Τουλάχιστον αυτό αποδεικνύουν τα αποτελέσματά της εφαρμογής του.

Για φανταστείτε λοιπόν να εφαρμόζονταν αυτός ο νόμος με "ταχύτητα φύσης" στην πολιτική, στην οικονομία, στις σχέσεις. Αν αποδεχτούμε το συγκεκριμένο μοντέλο αντίδρασης ως κάτι απόλυτα φυσιολογικό και το εφαρμόσουμε στην καθημερινότητά μας, τότε ίσως γλιτώσουμε γρηγορότερα από δήθεν φίλους, από δήθεν σωτήρες της πολιτικής, από δήθεν οικονομικά μοντέλα που θα μας φέρουν στην απόλυτη ευημερία. Τα φυτά στο παράδειγμα που έφερα, ξεράθηκαν στην περίοδο ενός καλοκαιριού. Οι πράσινες σαύρες εξαφανίστηκαν στην περίοδο λίγων εβδομάδων. Οι άνθρωποι υποχρεώθηκαν να ανακαλύψουν τη φωτιά στα γρήγορα προκειμένου να επιβιώσουν. Έμειναν στο παιχνίδι μόνο οι ικανοί. Οι υπόλοιποι... πέρασαν στο παρασκήνιο.

Αυτό διδάσκει ο νόμος της φυσικής επιλογής: αν κάτι βλέπεις ότι δεν τραβάει, βάλτο στην άκρη όσο είναι νωρίς και πιάσε κάτι άλλο, γιατί όσο καθυστερείς, κινδυνεύεις να συμπαρασυρθείς κι εσύ στο παρασκήνιο... "Σε δοκίμασα, δε μου κάνεις, να είσαι καλά, γειά!". Αυτό υπαγορεύει η φύση. Όποιος συμπεριφέρεται έτσι προοδεύει και πάει μπροστά. Όποιος επιμένει σε λανθασμένα και πεπαλαιωμένα μοντέλα, τον τρώει η μαρμάγκα. 

" 'Ο ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω".

Καλή Αποκριά.